Προσωπικό δοκίμιο για την ειρήνη · Προσωπική πνευματική σκέψη
Κάτω από τον ίδιο ουρανό
Σημειώσεις από μια λιθουανική καρδιά για χώρες, ονόματα, μνήμη, νοσταλγία και μικρά κομμάτια του εαυτού που φαίνεται να βρίσκω σε όλο τον κόσμο.
Προσωπικές σημασίες
Η σημασία των λέξεων και τα κομμάτια μου που σκορπίζονται μέσα τους
Κάποιες χώρες με φτάνουν μέσω της ιστορίας. Κάποιες μέσω φαγητού, μουσικής, επιστήμης, πόνου, ομορφιάς ή ταξιδιωτικών ονείρων. Κάποιες με φτάνουν μέσω της ίδιας της λέξης. Το όνομα μπορεί να μοιάζει με μια μικρή πόρτα.
Ξέρω ότι οι προσωπικοί μου συνειρμοί δεν είναι επίσημη ετυμολογία. Δεν ισχυρίζομαι ότι το όνομα της χώρας σημαίνει πραγματικά ό,τι νιώθω μέσα του. Απλώς περιγράφω πώς το μυαλό μου αγγίζει τη λέξη και πώς η λέξη αγγίζει κάτι μέσα μου.
Γι’ αυτό αυτό το δοκίμιο είναι εν μέρει για τον κόσμο και εν μέρει για τα μέρη του εαυτού που φαίνεται να βρίσκω μέσα του. Ίσως αυτή είναι η αγάπη για την ανθρωπότητα: να παρατηρείς ότι ακόμα και μακρινά μέρη μπορούν να φέρουν ένα μικρό κομμάτι της δικής σου καρδιάς.
Καταγωγή
Λιθουανία
Λιθουανία: ~2,8 εκατομμύρια
Είμαι Λιθουανός, αν και μερικές φορές νιώθω σαν η Λιθουανία που θυμάμαι να μην υπάρχει πια με την ίδια μορφή. Παρ’ όλα αυτά, η Λιθουανία που πιστεύω — η Λιθου-ανία — ζει εν μέρει στη μνήμη και εν μέρει στη φαντασία. Φυλάω αυτή την εκδοχή, ελπίζοντας ότι μπορεί να επιστρέψει με πιο καθαρή μορφή.
Αλλά ας καταλάβουμε και κάτι άλλο: η Λιθουανία δεν είναι ένα μεγάλο έθνος με απεριόριστους φυσικούς πόρους που μπορούμε να πουλήσουμε, και δεν έχουμε τόσο προφανή πλεονεκτήματα όπως μπορεί να έχουν μεγαλύτερες χώρες. Δεν έχουμε τεράστια αποθέματα ή ιδιαίτερους θησαυρούς να προσφέρουμε στον κόσμο. Σε πολλές έννοιες, αυτό που πραγματικά έχουμε είμαστε εμείς οι ίδιοι — και ο ένας τον άλλον, τους ανθρώπους που επιλέγουμε να προστατεύουμε και να αγαπάμε. Δεν είναι εύκολο, αλλά προσπαθούμε με όλες μας τις δυνάμεις.
Αρχή με την οποία προσπαθώ να ζω: θέλω να μιλάω με τρόπο που να διατηρεί την αξιοπρέπεια — ακόμα και όταν κριτικάρω κάτι επώδυνο ή άδικο.
Η Λιθουανία μου έδωσε επίσης περηφάνια. Είχαμε ανθρώπους με αληθινή δύναμη: αθλητές, δυνατούς, σκακιστές, επιστήμονες, καλλιτέχνες και επίμονους στοχαστές. Σκέφτομαι προσωπικότητες που είχα την τιμή να συναντήσω από κοντά, των οποίων η νοημοσύνη και η πειθαρχία έδειξαν έναν διαφορετικό τύπο δύναμης.
Βορράς και ανατολή
Ρωσία: μυστήρια, χειμώνας και πνεύμα
Ρωσία: ~143,4 εκατομμύρια
Η Ρωσία στις παγκόσμιες συζητήσεις μπορεί να είναι πολύ διχαστική, και καταλαβαίνω γιατί. Παρ’ όλα αυτά, όταν σκέφτομαι τους απλούς Ρώσους και τον πολιτισμό, σκέφτομαι επίσης αντοχή: σκληρούς χειμώνες, βαθιά λογοτεχνία, σιωπηλή ζεστασιά, επιστήμη, αυτοθυσία, χιούμορ, τραγούδια και κρυφούς ήρωες των οποίων τα ονόματα ίσως ποτέ να μην γίνουν διάσημα.
Θυμάμαι επίσης στιγμές που οι Ρώσοι φάνταζαν σαν προστάτες — βοηθώντας να περάσουν οι άνθρωποι μέσα από κρύους χειμώνες, τόσο κυριολεκτικούς όσο και μεταφορικούς. Υπάρχει μια ζεστασιά που δεν φαίνεται πάντα από έξω, αλλά υπάρχει σιωπηλά στους ανθρώπους, στις μικρές πράξεις και στη δύναμη να συνεχίσουν.
Μια φορά, σε μια ανάμνηση μαγικού ταξιδιού, άγγιξα μια ματριόσκα, και κάτι συνέβη — σαν να κρατούσε μια μνήμη που δεν έχω ακόμα ανακτήσει πλήρως. Ίσως αυτή η μνήμη μια μέρα επιστρέψει πιο δυνατή.
Οι απλοί άνθρωποι έχουν πάντα οικογένειες, φόβους, αναμνήσεις, καλοσύνη και νοσταλγία. Μοιραζόμαστε αυτή τη γη πολύ περισσότερο από όσο υπάρχει η σύγχρονη πολιτική, και δεν θέλω η πολιτική να σβήσει αυτό το παλαιότερο ανθρώπινο γεγονός.
Δύναμη και γη
Ουκρανία: δύναμη που νιώθεται από μακριά
Ουκρανία: ~39,5 εκατομμύρια
Όταν σκέφτομαι την Ουκρανία, σκέφτομαι τη δύναμη και την σχεδόν ατελείωτη ανάπτυξη. Σκέφτομαι φαγητό, ήλιο, απέραντα χωράφια, στέρεη γη και όμορφους, δυνατούς ανθρώπους που στέκονται σε αυτή τη γη με σταθερότητα κάτω από τα πόδια τους.
Ακόμα και όταν στέκομαι στη Λιθουανία, νιώθω αυτή τη σταθερότητα από μακριά — σαν η ίδια η γη να μεταφέρει το βάρος, τη ζεστασιά και την αλήθεια από απόσταση. Η Ουκρανία μου φαίνεται ριζωμένη, γόνιμη και ζωντανή, σαν ένας τόπος όπου η ανάπτυξη ωθείται προς τα πάνω, ό,τι κι αν προσπαθεί να την καταπιέσει.
Πέρα από τον Ατλαντικό
Ηνωμένες Πολιτείες: τολμηρές στην επιδίωξη
ΗΠΑ: ~349,0 εκατομμύρια
Οι Ηνωμένες Πολιτείες μου φαίνονται έντονες. Η επιδίωξή τους για βελτίωση συχνά έρχεται με μεγάλο κόστος, αλλά παρ’ όλα αυτά προχωρούν, χτίζουν, ανοίγουν νέες πόρτες. Σπάνε τα όρια και βαδίζουν στο άγνωστο με μια ανήσυχη ενέργεια που ο κόσμος δεν μπορεί να αγνοήσει.
Μερικές φορές αναρωτιέμαι πώς οι ΗΠΑ πραγματικά αντέχουν πέρα από τους τίτλους, τις οθόνες και τις διαμάχες.
Από εδώ, η απλή ζωή εκεί μπορεί να φαίνεται πολύ μακρινή και δύσκολη να κατανοηθεί. Πολλοί από εμάς δεν μπορούν απλώς να επισκέπτονται συχνά για να ξέρουν πώς είναι πραγματικά η καθημερινή πραγματικότητα. Ελπίζω ότι η τεχνολογία, τα ταξίδια και οι ειλικρινείς συζητήσεις τελικά θα βοηθήσουν τους ανθρώπους να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον με λιγότερες παραμορφώσεις.
Κλίμακα και δομή
Κίνα: οι οικοδόμοι του κοινού μας κόσμου
Κίνα: ~1,413 δισεκατομμύρια
Η Κίνα μου φαίνεται ως απόδειξη συλλογικών προσπαθειών σε τέτοια κλίμακα που είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Πολλά από τον σύγχρονο κόσμο εξαρτώνται από ό,τι δημιουργήθηκε εκεί, συχνά με θυσίες που ίσως η υπόλοιπη ανθρωπότητα δεν θα καταλάβει ποτέ πλήρως. Από τη Λιθουανία — μια μικρή χώρα που λίγοι γνωρίζουν σε σύγκριση — μπορώ μόνο να κοιτάζω με ταπεινότητα και σεβασμό.
Πίσω από τα στερεότυπα υπάρχει μια νεανική κουλτούρα, τεχνολογία, πειθαρχία, πειράματα, cosplay, παράδοση, φουτουρισμός και αρχαία συνέχεια, όλα πλεγμένα μαζί. Η ικανότητα να κινείται τόσο ως αρχαία πολιτεία όσο και ως σύγχρονη δύναμη είναι κάτι που σέβομαι πολύ.
Η εκμάθηση γλωσσών μου έδωσε μια απροσδόκητη αίσθηση ανοιχτότητας. Φαινόταν σαν το νόημα να μπορεί να έρθει πριν από την εξήγηση, σαν τα ίδια τα σύμβολα να καλούν την προσοχή πριν οι σκέψεις γίνουν θορυβώδεις.
Ακόμα και η λιθουανική λέξη Κίνα ξυπνά κάτι μέσα μου. Στα αυτιά μου ακούγεται σαν να σημαίνει «γη ki», γη της ενέργειας. Είναι μόνο μια προσωπική μου σύνδεση, όχι γλωσσολογικός ισχυρισμός — αλλά μου αρέσει αυτό που προτείνει και νιώθω ότι αντανακλά κάτι αληθινό στη φαντασία μου.
Ακρίβεια, χάρη και korys
Ιαπωνία και Κορέα: οξυδερκείς νου, παλιά κομψότητα, φροντισμένη δημιουργία
Ιαπωνία και οι δύο Κορέες: ~201 εκατομμύρια
Εδώ και καιρό θαυμάζω την ακρίβεια και την κομψότητα της ιαπωνικής κουλτούρας. Η προσοχή τους στη λεπτομέρεια — στο φαγητό, στο σχεδιασμό, στα χειροτεχνήματα, στη ρομποτική, στα τελετουργικά και στη γλώσσα — με έχει αγγίξει βαθιά από τη νεότητα. Η Ιαπωνία μου θύμισε να παραμείνω οξύς και επίμονος ακόμα και όταν ο κόσμος γύρω φαινόταν ασταθής. Εκεί υπάρχει μια πειθαρχημένη ομορφιά που δεν χρειάζεται να φωνάζει.
Πάντα ήθελα επίσης να επισκεφθώ την Ιαπωνία, την Κίνα και την Κορέα: να περπατήσω στους δρόμους τους, να μάθω από τους ανθρώπους τους και να ζήσω αυτές τις κουλτούρες από κοντά, όχι μόνο από απόσταση και προβολές.
Στα λιθουανικά, η Κορέα μου θυμίζει το korys — κάτι που δημιουργείται μαζί, κύτταρο με κύτταρο. Γι’ αυτό φαντάζομαι την Κορέα ως έναν τόπο φροντίδας, οργάνωσης, νοημοσύνης, ομορφιάς και δημιουργίας.
Έχετε δει πόσο έξυπνοι, ευαίσθητοι και όμορφοι είναι οι άνθρωποί τους;
Η θλιβερή αλήθεια είναι ότι από εκεί που στέκομαι, αυτό το όνειρο μπορεί να φαίνεται σχεδόν αδύνατο. Δεν είναι μόνο πέρα από τον προϋπολογισμό των απλών ανθρώπων· ακόμα και η σκέψη να πας εκεί μπορεί να μοιάζει με βήμα σε έναν εντελώς άγνωστο κόσμο.
Μερικές φορές σκέφτομαι αν θα ήθελαν κι εκείνοι να προσκληθούν, να φροντιστούν και να γνωρίσουν σωστά αυτόν τον κόσμο. Απλώς να φτάσεις, να περπατήσεις, να πας σε ένα καφέ και να γυρίσεις σπίτι δεν είναι το ίδιο με το να είσαι πραγματικά με κάποιον. Ίσως το βαθύτερο όνειρο δεν είναι μόνο ο τουρισμός, αλλά η κοινή δημιουργία ενός κόσμου μαζί.
Θα ήθελα να ζήσω εκεί ο ίδιος; Φυσικά. Έζησα όλη μου τη ζωή στην Ευρώπη. Γνωριζόμαστε αρκετά καλά μεταξύ μας. Για το δεύτερο τέταρτο της ζωής μου θα ήθελα πολύ να είμαι εκεί. Απλώς δεν είναι τόσο απλό.
Βάθος
Ινδία: πηγάδια σοφίας
Ινδία: ~1,477 δισεκατομμύρια
Η Ινδία μου φαίνεται σαν ένα ατελείωτο πηγάδι — έτοιμο να γεμίσει ξανά και ξανά με γνώση, φιλοσοφία, πνευματικότητα, αντιφάσεις, ομορφιά και αλήθεια. Σε έναν χαοτικό και υπερφορτωμένο πλανήτη, το αρχαίο βάθος της Ινδίας εξακολουθεί να λάμπει.
Από τον διαλογισμό και τη μεταφυσική μέχρι φεστιβάλ, χρώματα, γλώσσες, μαθηματικά, φαγητό, μουσική και ζωντανή παράδοση — υπάρχει ένα διαχρονικό νήμα που φαίνεται να μπορεί να στηρίξει τους ανθρώπους ακόμα και στις πιο δύσκολες στιγμές τους.
Αυτοέλεγχος
Κοινωνίες με πλειοψηφία μουσουλμάνων: καθαρότητα και εγκράτεια
Κοινωνίες με πλειοψηφία μουσουλμάνων: ~2,0 δισεκατομμύρια
Όταν πρωτοέμαθα για κοινωνίες όπου το αλκοόλ απαγορεύεται ή περιορίζεται αυστηρά, μου φαινόταν ξένο. Αργότερα άρχισα να καταλαβαίνω τη δύναμη που υπάρχει σε αυτή την επιλογή. Δεν είναι απλώς απαγόρευση· μπορεί επίσης να είναι μια δήλωση ότι μια κοινωνία δεν χρειάζεται να πνιγεί για να αντιμετωπίσει τη ζωή.
Εκεί που μεγάλωσα, το μεθύσι ήταν συνηθισμένο και συχνά καταστροφικό. Η γνώση ότι υπάρχουν μέρη που προσπαθούν να αντισταθούν σε αυτό το πρότυπο μου έδωσε κάτι σαν ελπίδα. Ο κόσμος χρειάζεται περισσότερα παραδείγματα αυτοελέγχου, όχι λιγότερα.
Ξέρω ότι οι κοινωνίες με πλειοψηφία μουσουλμάνων δεν είναι όλες ίδιες. Υπάρχουν πολλές κουλτούρες, γλώσσες, διαμάχες, ιστορίες και τρόποι ζωής. Εδώ σέβομαι μια ορατή αρχή: το θάρρος να πεις ότι δεν πρέπει κάθε επιθυμία να μας ελέγχει.
Μέγεθος, πληγή, ομορφιά
Αφρική: κόκκινοι ουρανοί και ανείπωτες ιστορίες
Αφρική: ~1,58 δισεκατομμύρια
Η Αφρική δεν είναι ένα απλό μέρος. Είναι μια τεράστια και ποικιλόμορφη ήπειρος, με αμέτρητα έθνη, γλώσσες, ιστορίες, πόλεις, τοπία και μέλλοντα. Έχει επίσης πληγωθεί από ιστορίες εκμετάλλευσης, βίας, κλοπής και εξωτερικής παρεξήγησης.
Οι άνθρωποι με προειδοποίησαν ότι εκεί είναι επικίνδυνα, ότι ο θυμός είναι βαθύς. Όσο περισσότερο μάθαινα, τόσο περισσότερο καταλάβαινα γιατί ο θυμός θα υπήρχε σε μέρη από τα οποία έχουν αφαιρεθεί ή διαστρεβλωθεί τόσα πολλά.
Και παρόλα αυτά, αυτό που με αγγίζει πιο βαθιά είναι η ομορφιά: η ομορφιά της φύσης, ο πολιτιστικός πλούτος, η ανθρώπινη δύναμη, η μουσική, το χρώμα, ο ρυθμός, η επιβίωση και οι ιστορίες που είναι πολύ μεγάλες για να μειωθούν σε φόβο. Πιστεύω επίσης ότι υπάρχουν μορφές δημιουργίας που μόνο όσοι είναι ριζωμένοι εκεί μπορούν να φανταστούν πλήρως: τεχνολογίες, δημιουργίες και μέλλοντα που διαμορφώνονται από τα ίδια τους τα σπίτια, τις ανάγκες, τους ουρανούς και τις γνώσεις. Ελπίζω μια μέρα να σταθώ κάτω από εκείνους τους κόκκινους ουρανούς με τον σεβασμό που τους αξίζει.
Δάσος και υψίπεδα
Βραζιλία και Περού: ατελείωτα δάση και αρχαίες αντηχήσεις
Βραζιλία και Περού: ~248,1 εκατομμύρια
Πετώντας πάνω από τη Βραζιλία, τα δάση μοιάζουν να απλώνονται ατελείωτα — σαν ένας πράσινος ωκεανός που αναπνέει. Ο Αμαζόνιος μου φαίνεται ακόμα μαγικός, μυστηριώδης ακόμα και για όσους ζουν κοντά του. Η Βραζιλία φέρνει μια πολιτιστική δύναμη που καλεί τους ανθρώπους να ζήσουν με έντονα χρώματα: μουσική, κίνηση, γιορτή, παλμό.
Το Περού μου προκαλεί μια διαφορετική αίσθηση: βουνά, πέτρα, ύψος, παλιά μνήμη και πολιτισμοί που ακόμα αντηχούν στο τοπίο. Και οι δύο τόποι φαίνονται μεγάλοι με τρόπους που ξεπερνούν τους χάρτες.
Κίνηση προς το μέλλον
Μικρό σκάφος και απέραντος κόσμος
Ίσως μια μέρα να έχω το μικρότερο σκάφος — μόνο τόσο μεγάλο ώστε να διασχίζει αργά τα νερά, να αγκυροβολεί σε μικρά νησιά και να περνά τις μέρες μαθαίνοντας, ξεκουράζοντας και βρίσκοντας γαλήνη ακόμα και σε μαύρες καταιγίδες με κύματα πολύ ψηλότερα από το σκάφος.
Ίσως κάποια μέρα να ξεκινήσω επιτέλους το ταξίδι σωστά: εξερευνώντας, μαθαίνοντας, ανακάμπτοντας και μεγαλώνοντας αδιάκοπα.
Πολλές γλώσσες, ένα τραπέζι
Ευρώπη: ενότητα χωρίς ομοιομορφία
Ευρώπη: ~743,7 εκατομμύρια
Η Ευρώπη είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ανθρώπινα έργα στη Γη — και είναι επίσης ο τόπος που είναι το σπίτι μου. Δεν είμαστε μια απλή κουλτούρα. Είμαστε πολλές γλώσσες, πολλές μνήμες, πολλές παλιές πληγές, πολλά είδη χιούμορ, πολλά φαγητά, τραγούδια, όνειρα, σκέψεις, στοιχήματα, διαφωνίες και τρόποι γιορτής.
Και κάπως, ξανά και ξανά, προσπαθούμε να καθίσουμε στο ίδιο τραπέζι.
Είναι όμορφο. Η δύναμη της Ευρώπης δεν είναι ότι όλοι γίνονται ίδιοι. Η δύναμή της είναι ότι πολύ διαφορετικοί άνθρωποι μπορούν να παραμείνουν ο εαυτός τους, μαθαίνοντας να συνεργάζονται. Η Ευρώπη είναι καλύτερη όταν δεν σβήνει τις διαφορές, αλλά τις μετατρέπει σε σύνδεση.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη έχει μια μακρά ιστορία όπου έχει εμπλακεί σε συγκρούσεις. Μερικές φορές μοιάζει με τον τραγικό μας κύκλο: επαναλαμβάνουμε το ίδιο μοτίβο, δεν μαθαίνουμε, και μετά την επανάληψη την ονομάζουμε μοίρα. Γι’ αυτό συνεχίζω να κοιτάζω προς τα έξω — προς έθνη που έχουν διαφορετικές συνήθειες εγκράτειας, εφευρετικότητας, υπομονής ή συμπόνιας.
Κάποτε σχεδόν πέθανα — κυριολεκτικά και μεταφορικά — και με επανέφεραν. Αυτό με δίδαξε πόσο περιορισμένος είναι πραγματικά ο χρόνος. Τελικά όλοι φεύγουμε — εχθροί και φίλοι.
Γιατί λοιπόν να σπαταλάμε πολύτιμες μέρες στο μίσος; Γιατί να μην επιλέξουμε την αγάπη, την περιέργεια και το θαύμα που κάθε άνθρωπος και κάθε χώρα ακόμα φέρει μέσα της;
Ίσως ακούγεται αφελές. Εντάξει. Αποφάσισα να αποδεχτώ αυτή την αφέλεια παρά να ζω σε συνεχή καχυποψία. Υπάρχει ελευθερία να αρνηθούμε το φυλετικό αντανακλαστικό και να δούμε πρώτα τους ανθρώπους ως ανθρώπους.
Έλεγχος της πραγματικότητας
Η υγεία και η ψευδαίσθηση ελέγχου στην Ευρώπη
Θέλω επίσης να αφήσω μια δύσκολη υπενθύμιση για τη φροντίδα των ανθρώπων. Σύμφωνα με τις εκθέσεις του ΠΟΥ/Ευρώπης για το 2024, ο καπνός, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα, τα ορυκτά καύσιμα και το αλκοόλ συνδέονται πλήρως ή εν μέρει με περίπου 2,7 εκατομμύρια θανάτους ετησίως στην περιοχή της Ευρώπης του ΠΟΥ. Οι αριθμοί δεν μπορούν να φέρουν τη θλίψη, αλλά μπορούν να εντείνουν την ηθική προσοχή.
Αν η ανθρώπινη ζωή έχει πραγματικά αξία, αυτό θα έπρεπε να φαίνεται τόσο στην πολιτική όσο και στις συνήθειες. Είναι εύκολο να μιλάμε με λόγια προστασίας, ενώ ταυτόχρονα αποδεχόμαστε τη μη αναστρέψιμη ζημιά ως φυσιολογικό φαινόμενο. Είναι επώδυνο να βλέπουμε αυτή την αντίφαση, αλλά πρέπει να την κοιτάμε.
Δεν είναι κατηγορία προς τους απλούς ανθρώπους. Είναι ένα ερώτημα αν τα συστήματα γύρω μας βοηθούν τους ανθρώπους να ζουν ή κερδίζουν σιωπηλά όσο οι άνθρωποι γίνονται πιο αδύναμοι, πιο άρρωστοι, πιο απομονωμένοι και πιο εξαρτημένοι.
Θλίψη και οικειότητα
Η τραγωδία στην Ουκρανία
Συνολικός αριθμός: 1,6–2,1 εκατομμύρια — σχεδόν ίσος με τον συνολικό αριθμό των Λιθουανών παγκοσμίως· σε αυτό το μη αναστρέψιμο σύμπαν, σε αυτή τη σύντομη περίοδο της ύπαρξής μας, είναι σαν μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων στο μέγεθος ενός έθνους να έχει εξαλειφθεί, σπάσει ή να έχει αναγκαστεί να κουβαλήσει αυτό το βάρος.
Αυτή την ενότητα την αφήνω ξεχωριστά, γιατί η τραγωδία αξίζει τον δικό της χώρο. Δεν ξέρω αρκετά για να μιλήσω με αυθεντία για όσα κρύβονται πίσω της, αλλά ξέρω αρκετά για να νιώσω θλίψη. Θέλω οι άνθρωποι να είναι ασφαλείς. Θέλω ο πόνος να σταματήσει. Θέλω η ίαση να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατό.
Μου είναι ακόμα πιο δύσκολο γιατί όταν κοιτάζω την Ουκρανία και τη Ρωσία, δεν βλέπω πρώτα μια αφηρημένη έννοια. Βλέπω οικειότητα. Βλέπω κάτι που στην καρδιά μου μοιάζει αδελφικό. Είναι απλώς μια συναισθηματική εικόνα μέσα από την οποία νιώθω αυτή την πληγή.
Και γι’ αυτό η ζημιά φαίνεται τόσο επώδυνη: όταν άνθρωποι που είναι κοντά χωρίζονται βίαια, όλοι γύρω νιώθουν το πλήγμα. Η πληγή δεν μένει σε ένα σημείο. Επεκτείνεται προς τα έξω.
Υποψιάζομαι ότι τέτοιες τραγωδίες δεν αφορούν ποτέ απλώς απλούς ανθρώπους. Μεγαλύτερες δυνάμεις — πολιτικές, στρατιωτικές, οικονομικές, πληροφοριακές, ψυχολογικές — ωθούν τους ανθρώπους σε θέσεις που ίσως ποτέ πραγματικά δεν επέλεξαν, και μετά το αποτέλεσμα το αποκαλούν αναπόφευκτο. Ωστόσο, δεν υπάρχει τίποτα φυσιολογικό ή αποδεκτό στο να καταστρέφονται ζωές ανθρώπων στη διαδικασία.
Αυτό το άλλο μέρος είναι η προσωπική μου πνευματική ομιλία. Δεν μπορώ να το αποδείξω, αλλά περιγράφει πώς ένιωθα τον κόσμο από τότε που η πανδημία, η υπερφόρτωση των μέσων ενημέρωσης και ο μαζικός φόβος άλλαξαν την ατμόσφαιρα της καθημερινότητας.
Παγκόσμιοι αριθμοί COVID, κατά προσέγγιση:
Συνολικά θάνατοι: ~7,1 εκατομμύρια επίσημα αναφερόμενοι θάνατοι από COVID.
Συνολικά συνδεόμενοι με την πανδημία: ~22,1 εκατομμύρια υπερβάλλοντες θάνατοι, 2020–2023.
Συνολικά μακροχρόνια επηρεασμένοι: τουλάχιστον ~47 εκατομμύρια, βάσει του ποσοστού ~6% του μακροχρόνιου COVID του ΠΟΥ, προσαρμοσμένου μόνο σε επιβεβαιωμένα κρούσματα.
Συνολικά επηρεασμένοι: ~779 εκατομμύρια επιβεβαιωμένα κρούσματα, αλλά οι πραγματικές μολύνσεις πιθανότατα ήταν πολύ περισσότερες.
COVID, η μαζική συνείδηση και ό,τι ίσως βρίσκεται πέρα από τα όριά μας. Θέλω επίσης να ονομάσω την COVID ως έναν από τους υπαίτιους της ευρύτερης αποδυνάμωσης των νου, της εμπιστοσύνης, της υπομονής και της συναισθηματικής ισορροπίας. Δεν λέω ότι η COVID εξηγεί από μόνη της τη σκληρότητα ή κάθε κακή απόφαση. Δεν το κάνει. Αλλά η COVID δεν είναι απλώς μια πνευμονική ασθένεια, και η πανδημία δεν ήταν απλώς ένα γεγονός ειδήσεων. Η μόλυνση, ο φόβος, η απομόνωση, η εξάντληση, η θλίψη και τα μακροχρόνια συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν το πώς οι άνθρωποι σκέφτονται, κοιμούνται, συγκεντρώνονται, εμπιστεύονται, ρυθμίζουν τα συναισθήματα και φιλτράρουν τις πληροφορίες.
Εφόσον λειτουργούμε μέσω του νου μας, οτιδήποτε πληγώνει το νου μπορεί να αλλάξει και την κοινωνία. Ένας κουρασμένος, θολωμένος, απομονωμένος ή φοβισμένος άνθρωπος μπορεί να παρερμηνεύσει την καλοσύνη ως βλάβη, την έκκληση για βοήθεια ως απειλή ή την άγνοια ως απόδειξη κινδύνου. Σε επίπεδο πληθυσμού, αυτή η πνευματική αδυναμία μπορεί να κάνει τον θυμό και τη σύγκρουση πιο εύκολα διαδεδομένα.
Έλεγχος του νου πέρα από τα όρια του ανθρώπινου κόσμου. Ξέρω ότι αυτή η φράση μπορεί να ακούγεται ασυνήθιστη, αλλά αποτελεί μέρος της ειλικρινούς εσωτερικής μου ομιλίας. Δεν την παρουσιάζω ως αποδεδειγμένο γεγονός και δεν ζητώ από όλους να την πιστέψουν ακριβώς όπως την πιστεύω εγώ. Εννοώ ότι οι ανθρώπινοι νου μπορούν να επηρεαστούν από δυνάμεις μεγαλύτερες από ό,τι ένας απλός άνθρωπος μπορεί να δει: φόβος, τραύμα, ασθένεια, αλγόριθμοι, επαναλαμβανόμενες εικόνες, ιστορίες, ταινίες, σύμβολα, συλλογικός πανικός, πνευματική πίεση και ίσως κάτι ακόμα πιο μυστηριώδες.
Η COVID με έκανε να θεωρήσω αυτή την πιθανότητα πιο σοβαρή. Η COVID δεν είναι αστείο. Μπορεί να αφήσει τους ανθρώπους πιο αδύναμους, πιο εξαντλημένους, πιο θολωμένους, πιο απομονωμένους και πιο ευάλωτους ακριβώς τη στιγμή που τα πραγματικά γεγονότα της ζωής εξακολουθούν να απαιτούν δράση. Κάποιοι άνθρωποι θέλουν απλώς να ξεκουραστούν και να αναρρώσουν, αλλά ο κόσμος δεν σταματά για αυτούς. Ενώ είναι καταβεβλημένοι από ασθένεια, θλίψη, σύγχυση ή κόπωση, άλλες δυνάμεις μπορούν να διεισδύσουν μέσα από τα κενά.
Η μαζική συνείδηση είναι επίσης σημαντική. Όταν πολλοί άνθρωποι φοβούνται ταυτόχρονα, ο φόβος μπορεί να κινείται σχεδόν σαν αέρας. Η ένταση συσσωρεύεται. Οι ιστορίες επαναλαμβάνονται. Οθόνες, ταινίες, ειδήσεις, παλιά σύμβολα, παλιές πληγές και δεκαετίες χειραγώγησης μπορούν να στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο μέχρι οι άνθρωποι να αντιδρούν πριν καν καταλάβουν τον εαυτό τους. Οι χειραγωγικοί άνθρωποι και συστήματα μπορούν να εκμεταλλευτούν αυτή την αδυναμία, και ίσως υπάρχουν και διαστάσεις επιρροής που ακόμα δεν κατανοούμε.
Όταν λέω έλεγχος του νου πέρα από τα όρια του ανθρώπινου κόσμου, δεν εννοώ ένα απλό πράγμα. Αναφέρομαι σε ολόκληρη τη δομή που έχει δημιουργηθεί μέσα σε δεκαετίες: πολιτισμό, ταινίες, μέσα ενημέρωσης, φόβο, ασθένεια, τραύμα, τεχνολογία, πολιτική, πνευματική καταπίεση και ίσως ακόμα και μια πραγματική οντότητα, δύναμη ή διάσταση ελέγχου του νου που δεν έχουμε κατανοήσει ακόμα. Δεν μπορώ να το αποδείξω. Αλλά αφήνω χώρο στο μυστήριο, γιατί το σύμπαν μας είναι μεγαλύτερο απ’ ό,τι νομίζουμε.
Δεν μπορώ να αποδείξω ότι ο COVID προκάλεσε αυτή την τραγωδία. Αλλά πιστεύω ότι βοήθησε να δημιουργηθεί ένας πιο ευάλωτος κόσμος — ένας κόσμος όπου οι άνθρωποι ήταν πιο εξαντλημένοι, πιο επιφυλακτικοί, πιο αναστατωμένοι και πιο εύκολα διχασμένοι. Γι’ αυτό η ίαση της σχέσης σώματος, νου και ανθρώπων είναι τόσο σημαντική.
Το ανθρώπινο στοιχείο. Παρατήρησα ότι όσοι έχουν τους πιο δυνατούς και φροντιστικούς δεσμούς, μερικές φορές επηρεάζονται περισσότερο, επειδή γνωρίζονται και νοιάζονται τόσο βαθιά ο ένας για τον άλλον. Μπορεί να φαίνεται σαν κάποιος τοξικός ερεθισμός να δρα πάνω στη σύνδεση — είτε αυτός ο ερεθισμός είναι ασθένεια, φόβος, τραύμα, χειραγώγηση, μαζική πίεση, πνευματική καταπίεση ή κάτι που ακόμα δεν κατανοούμε.
Όταν κάποιος προσπαθεί να ζητήσει βοήθεια σε πολύ κακή ψυχική κατάσταση, αυτή η κραυγή μπορεί να φτάσει παραμορφωμένη. Αυτό που θα έπρεπε να είναι μια κραυγή βοήθειας και σύνδεσης μπορεί αντ’ αυτού να προκαλέσει σύγκρουση. Κάποιος ίσως λέει: «σε παρακαλώ, φτάσε με», αλλά ο άλλος ακούει βλάβη, κατηγορία ή κίνδυνο. Έτσι μερικές φορές οι σχέσεις ανατρέπονται: η αγάπη υπάρχει ακόμα, αλλά η εξάντληση, ο φόβος και η πνευματική υπερφόρτωση μετατρέπουν τη γέφυρα σε κενό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βαθιά αγάπη είναι πρόβλημα. Σημαίνει ότι η βαθιά σύνδεση πρέπει να προστατεύεται. Οι άνθρωποι που νοιάζονται περισσότερο μπορεί να χρειάζονται την περισσότερη υπομονή, ξεκούραση, σαφήνεια και ασφαλή υποστήριξη, ειδικά όταν ο COVID, η πίεση ή αόρατες επιρροές τους έχουν κάνει πιο αδύναμους και ευάλωτους. Δυστυχώς, υπάρχουν και συστήματα που τροφοδοτούν τη σύγκρουση αντί να βοηθούν· εκμεταλλεύονται τους ευάλωτους νου όταν αυτοί χρειάζονται ξεκούραση και ανάρρωση.
Κανένα παιδί, καμία οικογένεια, κανένα έθνος δεν θα έπρεπε να μετατρέπεται σε καύσιμο για την ιστορία, τη στρατηγική ή τις φιλοδοξίες. Ό,τι κι αν κρύβεται πίσω από αυτή την καταστροφή, το ανθρώπινο κόστος είναι πέρα από κάθε κατανόηση.
Γι’ αυτό επιστρέφω στον πιο μικρό κανόνα που γνωρίζω: να είσαι ευγενικός εκεί που μπορείς ακόμα. Φέρσου στους άλλους όπως θα ήθελες να σου φερθούν. Μην προκαλείς σκληρότητα εκεί που η καλοσύνη είναι ακόμα δυνατή. Η ειρήνη ξεκινά από μικρές επιλογές πολύ πριν καταγραφεί στην ιστορία.
Κοινά σπίτια
Τι ελπίζω
Τελικά, πιστεύω ότι οι περισσότεροι από εμάς θέλουμε το ίδιο: να διορθώσουμε ό,τι μπορεί ακόμα να διορθωθεί, να γεμίσουμε τα κενά με αγάπη και κατανόηση και να ζήσουμε ειρηνικά όσο το δυνατόν περισσότερο και πιο πλήρως.
Κανένα έθνος δεν θέλει σύγκρουση στην πόρτα του, στην ίδια ήπειρο ή στον ίδιο πλανήτη. Οι γείτονες θέλουν καλούς γείτονες. Θέλουμε δύναμη δίπλα μας, όχι καταστροφή· ζεστασιά δίπλα μας, όχι φόβο.
Θέλουμε να ενωθούμε, όπως τα άτομα που δημιουργούν δεσμούς, καθώς ο κόσμος γίνεται λιγότερο οξύς και περισσότερο κοινό σπίτι.
Κάτω από τον ίδιο ουρανό, ίσως το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να θυμόμαστε ότι κάθε έθνος φέρει μια ψυχή — και ότι κάθε ψυχή αξίζει αξιοπρέπεια.
Σύνδεσμοι
Πηγές, αφιερωμένες στους τομείς υγείας και COVID
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Περιφερειακό Γραφείο Ευρώπης: «Μόνο τέσσεριες βιομηχανίες στην Ευρωπαϊκή περιοχή προκαλούν 2,7 εκατομμύρια θανάτους κάθε χρόνο», 12 Ιουνίου 2024.
- CDC: Σημεία και συμπτώματα του long COVID, συμπεριλαμβανομένων δυσκολιών στη σκέψη ή συγκέντρωση, προβλημάτων ύπνου, κατάθλιψης και άγχους.
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας: Κατάσταση μετά από COVID-19, που περιγράφει το long COVID ως μια κατάσταση που μπορεί να περιορίσει την καθημερινή δραστηριότητα και την κοινωνική συμμετοχή.
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας: Ψυχική υγεία και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης δημόσιας υγείας, συμπεριλαμβανομένου του COVID-19 και του σχετιζόμενου με την πανδημία ψυχολογικού στρες.
- Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας: Η πανδημία COVID-19 και η ψυχική υγεία, αναφέροντας αύξηση 25% στην παγκόσμια επίπτωση άγχους και κατάθλιψης κατά τα πρώτα χρόνια της πανδημίας.
- Taquet κ.ά., The Lancet Psychiatry / PubMed: Νευρολογικές και ψυχιατρικές πορείες κινδύνου μετά από λοίμωξη SARS-CoV-2.